ميخواست خداى تعالى هر آينه انتقام ميكشيد از آنان باستيصال و اهلاك همهء ايشان بدون تجشم مقاتله و محاربهء شما با آنها وَ لَوْ يَشاءُ بمعنى و لو شاء است چنانچه مقتضاى كلمهء لو است و تعبير از ماضى بمضارع جهت قصد استمرار است وَ لكِنْ لِيَبْلُوَا بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ و ليكن امر فرمود شما را بمحاربهء ايشان تا آنكه امتحان كند بعضى از شما را با بعضى ديگر و مراد امتحان مؤمنان است كه چگونه صبر ميكنند در مقابله و مقاتله با كافران و امتحان كافرانست كه چه نوع با اهل اسلام عناد ميورزند و بر كفر كشته ميشوند تا آنكه فرقهء اولى ثواب عظيم يابند و بنعيم مقيم شتابند و فرقهء ثانيه بجهنم روند و به عذاب ابد معذب كردند وَ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ و آنان كه كشته شدند در راه خداى تعالى فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمالَهُمْ پس هرگز ضايع نخواهد ساخت خداى تعالى عملهاى نيكوى آنها را و سعى و محنتى كه در جهاد كرده‌اند جزاى آن را بوجه احسن در كنار ايشان خواهد گذاشت سَيَهْدِيهِمْ زود باشد كه راه راست نمايد خداى تعالى ايشان را ببهشت جاويدان . ميتواند كه سيهديهم بيان قول حق تعالى : فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمالَهُمْ باشد و محتملست كه جملهء مستأنفه باشد وَ يُصْلِحُ بالَهُمْ و نيكو گرداند حال ايشان را در آخرت بنا برين ترجمه ، وَ يُصْلِحُ بالَهُمْ عطفست بر سيهديهم و ميتواند كه معطوف باشد به يهديهم كه تا كلمهء سين بر بالاى و يصلح در آيد و درين صورت تقدير كلام چنين است كه سيهديهم و سيصلح بالهم يعنى و زود باشد كه هدايت كند ايشان را و زود باشد كه : نيكو گرداند مآل حال ايشان را وَ يُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ و در آورد ايشان را در بهشت عَرَّفَها لَهُمْ اى : و قد عرفها لهم يعنى در حالتى كه بتحقيق تعريف كرده و مدح نموده است خداى تعالى بهشت را از براى ايشان در دار دنيا و چون عرفها لهم فعل ماضى مثبت است و فعل ماضى مثبت بدون قد حال واقع نميشود بنا برين در تفسير عرّفها لهم گفته شد كه اى : و قد عرّفها لهم . و تعريف كرد بهشت را تا آنكه مشتاق دخول آن شوند زيرا كه حصول بعد از اشتياق اعز و اكرم است و ميتواند كه تعريف بهشت به اين